De Internationale Motormarathon van 1948:
een race door een verdeeld Europa
Tijdens het vergaren van materiaal voor de komende veiling stuitte ik op deze Tsjechische envelop met stempel:
De envelop kennen we wel van verschillende stempels van evenementen (onder andere de Gouden Helm races) maar het vreemde is, dat de data raar geplaatst zijn. De eerste in de rij is een stempel van Zlín (1 VIII 1948), de tweede dateert van 12 VIII 1948 en is in Brno geplaatst, terwijl de derde weer op de 11de is gezet in Zlín.
Dus maar eens even googelen. Zegel 2 en 3 zijn de op 20 juni uitgegeven zegels ter gelegenheid van de 100e Kremser Constitutionele Assemblee, maar de eerste is de op 7 maart al te verkrijgen zegel van het 11de Sokol Congres.
Van 9 tot en met 15 augustus 1948 vond de eerste Internationale Motormarathon plaats, een zware betrouwbaarheidsrit van ongeveer 2700 kilometer door Polen en Tsjecho-Slowakije. De wedstrijd vormde niet alleen een sportieve uitdaging, maar stond ook symbool voor de wederopbouw van Centraal-Europa na de Tweede Wereldoorlog. Uiteindelijk wist het Poolse nationale team de Grand Prix te winnen.
De marathon bestond uit zeven etappes en voerde de deelnemers over beschadigde asfaltwegen, kasseienstroken, onverharde bergpassen en modderige landwegen. De route was bewust zo ontworpen dat zowel de vaardigheden van de rijders als de betrouwbaarheid van de motorfietsen maximaal op de proef werden gesteld. In een tijd waarin veel infrastructuur nog zwaar beschadigd was, vormde elke kilometer een uitdaging.
Naast het sportieve karakter had de marathon ook een politieke betekenis. De samenwerking tussen Polen en Tsjecho-Slowakije paste binnen de naoorlogse toenadering tussen beide landen. De grensoverschrijdende route moest laten zien dat samenwerking, industrie en techniek een belangrijke rol speelden in de wederopbouw van de regio.
Belangrijke etappes
Hoewel de volledige route niet meer compleet is gedocumenteerd, speelden enkele steden een centrale rol. Wrocław vormde het spectaculaire eindpunt van de wedstrijd. Hier eindigde de laatste etappe in het Olympisch Stadion, waar de overgebleven deelnemers nog een afsluitende snelheidsproef moesten afleggen op de sintelbaan.
Ongeveer zeventig rijders bereikten de finish, toegejuicht door duizenden toeschouwers.
De Gazeta Wroclawska bood een uitgebreide fotoreportage van de laatste dag.
Op Tsjecho-Slowaaks grondgebied gold het traject tussen Zlín en Brno als een van de zwaarste delen van de marathon. De route liep door het heuvelachtige Moravië, over smalle wegen met steile hellingen, scherpe bochten en slecht onderhouden kasseien. Vooral voor de motoren vormde dit een zware beproeving.
Strenge controleposten
Langs de route bevonden zich talrijke controleposten. Bij officiële tijdcontroleposten moesten de deelnemers zich op exact het juiste tijdstip melden. Zowel te vroeg als te laat arriveren leverde strafpunten op. Daarnaast waren er geheime controleposten in berggebieden en bosrijke trajecten om te voorkomen dat rijders de voorgeschreven route zouden afsnijden.
Aan het einde van iedere etappe werden de motoren ondergebracht in een afgesloten parc fermé, waar geen onderhoud door monteurs was toegestaan. De rijders moesten eventuele reparaties onderweg zelf uitvoeren met het gereedschap dat zij bij zich hadden.
Jawa bewijst zijn kwaliteit
Tijdens de marathon trokken vooral de Tsjecho-Slowaakse Jawa-motoren veel aandacht. De Jawa 250 Pérák stond bekend als een van de modernste motorfietsen van zijn tijd. Dankzij de geavanceerde vering, de compacte blokmotorconstructie en de betrouwbare tweetaktmotor bleek de machine uitstekend bestand tegen de zware omstandigheden van de marathon.
Ook het schakelmechanisme en de bescherming van vitale onderdelen tegen stof en modder gaven de Jawa een technisch voordeel. Waar veel concurrenten te maken kregen met mechanische problemen, bleven de Jawa-motoren opvallend betrouwbaar tijdens de lange etappes.
De rijders
De Tsjecho-Slowaakse fabrieksteams werden vertegenwoordigd door ervaren coureurs en testrijders die niet alleen snel moesten zijn, maar ook technisch onderlegd. Namen als František Juhan en Václav Stanislav behoren tot de pioniers van de naoorlogse Tsjecho-Slowaakse motorsport. Zij waren onderweg volledig verantwoordelijk voor het onderhoud van hun motor. Bij pech moesten zij langs de weg zelf reparaties uitvoeren, terwijl de klok bleef doorlopen richting de volgende controlepost.
Historische betekenis
De Internationale Motormarathon van 1948 was veel meer dan een motorsportevenement. De wedstrijd demonstreerde de technische vooruitgang van de naoorlogse motorindustrie en onderstreepte de samenwerking tussen twee landen die bezig waren zich na de oorlog opnieuw op te bouwen. Tegelijkertijd legde de marathon de basis voor latere internationale betrouwbaarheidsritten en droeg zij bij aan de reputatie van merken als Jawa.
Hoewel veel details van de oorspronkelijke route inmiddels verloren zijn gegaan, blijft de marathon van 1948 een bijzonder hoofdstuk in de Europese motorsportgeschiedenis: een wedstrijd waarin uithoudingsvermogen, techniek en doorzettingsvermogen centraal stonden.
Stempel perikelen
Het stempel zoals gebruikt in het autopostkantoor te Zlín is waarschijnlijk tijdens het gebruik defect geraakt, waardoor de eerste 1 van 11 het papier niet goed meer raakte. Ik heb meerdere poststukken van dit evenement en het gebruikte stempel en bij de meeste is de één half of geheel weggevallen.
Hans de Kloet
Naar boven - Terug naar vorige pagina - Home |